پوکی استخوان یا Osteoporosis یکی از شایعترین بیماریهای دوران میانسالی و سالمندی است که اغلب بدون علامت پیشرفت میکند و زمانی تشخیص داده میشود که یک شکستگی جدی رخ داده باشد. پوکی استخوان به معنای کاهش تراکم و استحکام بافت استخوانی است؛ وضعیتی که باعث میشود استخوانها شکننده و آسیبپذیر شوند. این بیماری در زنان بهویژه پس از یائسگی شایعتر است، اما مردان نیز در معرض خطر قرار دارند.
بر اساس گزارش منتشرشده توسط «خبرواژه»، افزایش امید به زندگی و تغییر سبک زندگی باعث شده شیوع پوکی استخوان در سالهای اخیر رشد قابل توجهی داشته باشد. با این حال، آگاهی از عوامل خطر و رعایت نکات پیشگیرانه میتواند نقش مهمی در کاهش عوارض این بیماری ایفا کند.
پوکی استخوان چیست و چگونه ایجاد میشود؟
استخوانها بافتی زنده هستند که بهطور مداوم در حال بازسازیاند. در دوران جوانی، سرعت ساخت استخوان بیشتر از تخریب آن است، اما با افزایش سن این تعادل تغییر میکند. زمانی که سرعت تحلیل استخوان از تولید آن پیشی بگیرد، تراکم استخوان کاهش یافته و پوکی استخوان شکل میگیرد.
کاهش هورمون استروژن در زنان پس از یائسگی یکی از مهمترین دلایل تسریع این روند است. در مردان نیز کاهش تدریجی تستوسترون میتواند نقش داشته باشد.
علائم پوکی استخوان؛ بیماری خاموش اما خطرناک
یکی از چالشهای اصلی در تشخیص پوکی استخوان، بیعلامت بودن آن در مراحل اولیه است. بسیاری از افراد تا زمان بروز شکستگی متوجه بیماری خود نمیشوند.
نشانههای احتمالی در مراحل پیشرفته:
- کاهش قد تدریجی
- خمیدگی پشت (قوز)
- درد ناگهانی کمر
- شکستگیهای مکرر، بهویژه در مچ دست، لگن و ستون فقرات
به همین دلیل غربالگری و بررسی تراکم استخوان اهمیت زیادی دارد.
چه کسانی بیشتر در معرض خطر هستند؟
برخی عوامل میتوانند احتمال ابتلا به پوکی استخوان را افزایش دهند:
- سن بالای ۵۰ سال
- یائسگی زودرس
- سابقه خانوادگی پوکی استخوان
- کمبود کلسیم و ویتامین D
- کمتحرکی
- مصرف طولانیمدت کورتونها
- سیگار و مصرف زیاد الکل
- وزن پایین و لاغری مفرط
شناسایی این عوامل میتواند به پیشگیری زودهنگام کمک کند.
روشهای تشخیص پوکی استخوان
رایجترین روش تشخیص، آزمایش سنجش تراکم استخوان یا DEXA است. این آزمایش ساده، بدون درد و سریع انجام میشود و میزان تراکم مواد معدنی در استخوان را اندازهگیری میکند.
پزشکان معمولاً انجام این آزمایش را برای زنان بالای ۶۵ سال و مردان بالای ۷۰ سال توصیه میکنند. در صورت وجود عوامل خطر، ممکن است غربالگری زودتر انجام شود.
راههای قطعی پیشگیری از پوکی استخوان
اگرچه افزایش سن اجتنابناپذیر است، اما میتوان با اصلاح سبک زندگی از کاهش شدید تراکم استخوان جلوگیری کرد.
۱. دریافت کافی کلسیم
کلسیم مهمترین ماده معدنی برای ساخت استخوان است. زنان بالای ۵۰ سال و مردان بالای ۷۰ سال روزانه به ۱۲۰۰ میلیگرم کلسیم نیاز دارند.
منابع غنی کلسیم:
- شیر و لبنیات
- سبزیجات برگ سبز
- بادام و کنجد
- محصولات سویا
۲. تأمین ویتامین D کافی
ویتامین D به جذب بهتر کلسیم کمک میکند. قرار گرفتن در معرض نور خورشید و مصرف ماهیهای چرب، تخممرغ و لبنیات غنیشده میتواند سطح این ویتامین را حفظ کند.
۳. ورزش منظم و تمرینات تحمل وزن
ورزشهایی مانند پیادهروی، دویدن سبک، تمرینات مقاومتی و یوگا باعث تحریک ساخت استخوان میشوند. فعالیت بدنی همچنین تعادل را بهبود میبخشد و خطر زمین خوردن را کاهش میدهد.
۴. مصرف پروتئین کافی
پروتئین نقش مهمی در حفظ توده عضلانی دارد. عضلات قویتر حمایت بهتری از استخوانها فراهم میکنند.
۵. ترک سیگار و محدود کردن الکل
سیگار و الکل میتوانند روند تخریب استخوان را تسریع کنند. حذف این عادات ناسالم تأثیر قابل توجهی در پیشگیری دارد.
درمان پوکی استخوان چگونه است؟
در صورت تشخیص پوکی استخوان، پزشک ممکن است داروهایی برای کاهش تحلیل استخوان یا افزایش تراکم استخوان تجویز کند. این داروها معمولاً همراه با مکملهای کلسیم و ویتامین D مصرف میشوند.
در کنار درمان دارویی، اصلاح سبک زندگی همچنان نقش کلیدی در کنترل بیماری دارد.
جمعبندی؛ پیشگیری بهتر از درمان
پوکی استخوان بیماریای است که بهآرامی پیشرفت میکند اما میتواند کیفیت زندگی را بهشدت تحت تأثیر قرار دهد. شکستگی لگن یا ستون فقرات در سنین بالا ممکن است منجر به محدودیت حرکتی طولانیمدت شود.
با رعایت تغذیه مناسب، ورزش منظم، دریافت کافی کلسیم و ویتامین D و انجام غربالگریهای دورهای، میتوان خطر ابتلا به این بیماری را تا حد زیادی کاهش داد. اگر بالای ۵۰ سال هستید یا سابقه خانوادگی پوکی استخوان دارید، مشاوره با پزشک را به تعویق نیندازید.
