در یک روز گرم تابستان، فضای داخل خودرو میتواند در عرض چند دقیقه به محیطی سوزان تبدیل شود. حالا تصور کنید پس از چند ساعت، خسته و تشنه به سراغ بطری آبی میروید که از صبح داخل ماشین جا مانده است. آب شفاف و بیرنگ به نظر میرسد، اما آیا نوشیدن از بطری پلاستیکی داغشده در خودرو واقعاً بیخطر است؟
پژوهشهای علمی نشان میدهند بطری آب رهاشده در خودروی داغ میتواند ذرات میکروپلاستیک، مواد شیمیایی و حتی مقادیر ناچیزی فلزات را وارد آب کند. گرما و نور خورشید فرآیند تجزیه پلاستیک را تسریع میکنند و همین موضوع نگرانیهایی درباره سلامت ایجاد کرده است.
چرا گرمای خودرو خطرناک است؟
دمای داخل خودرو پارکشده زیر آفتاب میتواند بهراحتی از ۶۰ درجه سانتیگراد هم فراتر رود. چنین شرایطی برای پلاستیک محیطی تنشزا محسوب میشود. بطریهای آب یکبارمصرف معمولاً از پلاستیکی به نام پلیاتیلن ترفتالات ساخته میشوند که در برابر حرارت بالا کاملاً پایدار نیست.
گرما باعث افزایش تحرک مولکولهای پلاستیک میشود. در نتیجه، برخی ترکیبات شیمیایی یا ذرات بسیار ریز ممکن است بهتدریج از دیواره بطری جدا شده و وارد آب شوند. این فرآیند در دمای بالا و قرار گرفتن طولانیمدت در معرض نور خورشید سریعتر اتفاق میافتد.
میکروپلاستیکها دقیقاً چه هستند؟
میکروپلاستیکها ذرات پلاستیکی کوچکتر از ۵ میلیمتر هستند که در محیط زیست، غذا، آب آشامیدنی، لباسهای مصنوعی و حتی هوایی که تنفس میکنیم یافت میشوند. این ذرات میتوانند از تجزیه پلاستیکهای بزرگتر یا در جریان تولید صنعتی ایجاد شوند.
مطالعات نشان دادهاند بطریهای پلاستیکی، بهویژه انواع نازک و یکبارمصرف، در شرایط گرما و نور فرابنفش ذرات میکرو و حتی نانوپلاستیک آزاد میکنند. هرچه بطری قدیمیتر و بیشتر در معرض حرارت باشد، احتمال آزادسازی ذرات افزایش مییابد.
پلاستیک PET چگونه رفتار میکند؟
به گزارش «خبرواژه» به نقل از :contentReference[oaicite:0]{index=0}، بیشتر بطریهای آب از پلیاتیلن ترفتالات (PET) ساخته میشوند. اگرچه PET ظاهری جامد و پایدار دارد، اما در سطح مولکولی شبکهای درهمتنیده است که امکان حرکت برخی مولکولها در آن وجود دارد.
کارشناسان شیمی توضیح میدهند که پلاستیک مادهای کاملاً یکپارچه و غیرقابل نفوذ نیست. با گذشت زمان و تحت تأثیر گرما، برخی ترکیبات میتوانند از ساختار آن جدا شوند و وارد مایع درون بطری شوند.
یافتههای علمی چه میگویند؟
در مطالعهای که در سال ۲۰۲۳ منتشر شد، پژوهشگران چهار نوع پلاستیک رایج از جمله پلیاتیلن را در معرض نور فرابنفش و دمای حدود ۳۷ درجه سانتیگراد قرار دادند. نتیجه نشان داد این پلاستیکها در شرایط گرم و نورانی، ذرات میکرو و نانوپلاستیک آزاد کردند، در حالی که نمونههای نگهداریشده در محیط سرد و تاریک تقریباً ذرهای منتشر نکردند.
این یافته نشان میدهد ترکیب گرما و نور خورشید عامل مهمی در افزایش آزادسازی ذرات پلاستیکی است. خودروی پارکشده زیر آفتاب دقیقاً چنین شرایطی را ایجاد میکند.
آیا نوشیدن این آب خطر فوری دارد؟
تا امروز، شواهد علمی نشان ندادهاند که نوشیدن یکباره آب از بطری داغشده، فوراً باعث مسمومیت یا بیماری حاد شود. اما نگرانی اصلی مربوط به مواجهه طولانیمدت با میکروپلاستیکها و مواد شیمیایی است.
برخی پژوهشها احتمال دادهاند که تجمع میکروپلاستیکها در بدن میتواند با التهاب، اختلالات هورمونی یا اثرات سلولی مرتبط باشد، هرچند هنوز تحقیقات قطعی در این زمینه ادامه دارد. بنابراین، مسئله بیشتر مربوط به کاهش مواجهه مداوم است تا یک خطر آنی.
آیا بطریهای چندبارمصرف هم مشکل دارند؟
بطریهای پلاستیکی ضخیمتر و چندبارمصرف معمولاً مقاومتر هستند، اما آنها نیز در برابر گرمای شدید کاملاً مصون نیستند. علاوه بر این، استفاده طولانیمدت و خراشهای داخلی میتواند آزادسازی ذرات را افزایش دهد.
بطریهای فلزی یا شیشهای در برابر گرما پایدارترند و گزینه ایمنتری برای نگهداری آب در خودرو محسوب میشوند.
چگونه خطر را کاهش دهیم؟
۱. بطری را در خودرو رها نکنید
بهترین راهکار، خارج کردن بطری آب از خودرو در روزهای گرم است.
۲. از بطریهای فلزی یا استیل استفاده کنید
این بطریها در برابر گرما پایدارتر هستند و ذرات پلاستیکی آزاد نمیکنند.
۳. آب داغشده را مصرف نکنید
اگر بطری ساعتها در گرما بوده و آب داخل آن گرم شده است، بهتر است آن را دور بریزید.
۴. خودرو را در سایه پارک کنید
پارک در سایه یا استفاده از سایهبان میتواند دمای داخلی خودرو را بهطور قابلتوجهی کاهش دهد.
جمعبندی
نوشیدن آب از بطری پلاستیکی که در خودروی داغ مانده، احتمالاً خطر فوری و حاد ایجاد نمیکند، اما میتواند میزان مواجهه با میکروپلاستیکها و ترکیبات شیمیایی را افزایش دهد. گرما و نور خورشید فرآیند آزادسازی ذرات را تسریع میکنند و به همین دلیل توصیه میشود از نگهداری طولانیمدت بطری پلاستیکی در خودرو خودداری کنید.
در روزهای گرم تابستان، انتخاب سادهای مانند استفاده از بطری فلزی یا همراه بردن آب تازه میتواند گامی کوچک اما مؤثر برای محافظت از سلامت شما باشد.
