عروس دریایی و شقایق دریایی ثابت می‌کنند خواب پیش از مغز تکامل یافته است

تحقیقات جدید نشان می‌دهد حتی موجوداتی که مغز مرکزی ندارند نیز به خواب نیاز دارند. عروس‌های دریایی و شقایق‌های دریایی نمونه‌های بارزی هستند که با وجود عدم وجود مغز، دوره‌های استراحت منظم و رفتارهایی شبیه خواب شبانه و چرت‌های کوتاه روزانه از خود نشان می‌دهند. این یافته‌ها نشان می‌دهد که خواب ممکن است قدمتی بسیار کهن‌تر از مغز داشته باشد و نقش حیاتی در ترمیم سلول‌های عصبی و حفاظت از DNA ایفا کند.

شبکه عصبی پراکنده و دوره‌های استراحت

عروس‌های دریایی و شقایق‌های دریایی مغز مرکزی ندارند، اما شبکه‌ای از سلول‌های عصبی در سراسر بدنشان پراکنده است. این شبکه امکان دوره‌های بی‌حرکتی و کاهش فعالیت را فراهم می‌کند، حالتی که شباهت زیادی به خواب دارد. این استراحت به سلول‌های عصبی فرصت ترمیم می‌دهد و میزان آسیب DNA را کاهش می‌دهد. پژوهشگران بر این باورند که محافظت از سلول‌ها یکی از دلایل اصلی تکامل خواب بوده است.

الگوهای خواب در عروس‌های دریایی و شقایق‌ها

عروس دریایی وارونه (Cassiopea andromeda) حدود هشت ساعت در روز می‌خوابد و علاوه بر خواب شبانه، در طول روز چرت‌های کوتاهی می‌زند. در مقابل، شقایق‌های دریایی بیشتر در طول روز استراحت می‌کنند. این الگوهای خواب نشان می‌دهد که حتی حیوانات ساده، چرخه‌های مشخصی برای استراحت دارند که با محیط و نیازهای زیستی آن‌ها هماهنگ است.

خطرات و ضرورت خواب

خواب برای حیوانات وضعیتی پرخطر است زیرا آن‌ها در این حالت کمتر متوجه محیط اطراف می‌شوند و در برابر شکارچیان آسیب‌پذیر هستند. همچنین زمان کمتری برای پیدا کردن غذا، جفت‌یابی و مراقبت از فرزندان دارند. با این حال، اهمیت حیاتی خواب به حدی است که تکامل آن را در تمام حیوانات با دستگاه عصبی حفظ کرده است.

نقش ملاتونین و ترمیم سلول‌ها

مطالعات جدید نشان می‌دهد که ملاتونین، هورمونی که چرخه خواب را در بسیاری از حیوانات و انسان‌ها تنظیم می‌کند، در عروس‌های دریایی و شقایق‌ها نیز فعالیت مشابهی دارد. این هورمون باعث افزایش خواب و کاهش آسیب DNA می‌شود و به حیوانات کمک می‌کند تا خواب خود را با چرخه روز و شب هماهنگ کنند.

پیامدهای تکاملی و علمی

این تحقیقات نشان می‌دهد که حتی ساده‌ترین سیستم‌های عصبی برای حفظ سلامت سلول‌ها و جلوگیری از آسیب DNA به خواب نیاز دارند. محافظت از سلول‌های عصبی و کاهش استرس سلولی ممکن است یکی از محرک‌های اصلی تکامل خواب بوده باشد. همچنین، درک بهتر این رفتار در حیوانات ساده می‌تواند به فهم عملکرد خواب در انسان و نقش حیاتی آن در ترمیم سلول‌های عصبی و حفاظت از DNA کمک کند.