هوش مصنوعی (Artificial Intelligence) در سالهای اخیر به یکی از مهمترین محرکهای تحول بازار کار تبدیل شده است. اگرچه در ابتدای گسترش این فناوری بسیاری از کارشناسان معتقد بودند بیشترین تأثیر آن متوجه مشاغل ابتدایی و نیروهای تازهکار خواهد بود، اما اکنون نتایج پژوهشهای جدید تصویری متفاوت ارائه میدهد. شواهد نشان میدهد کارکنان باسابقه، متخصصان حرفهای و افراد نزدیک به سن بازنشستگی بیش از گذشته در معرض خطر از دست دادن شغل خود قرار گرفتهاند.
به گزارش ایران نت، یافتههای یک مطالعه جدید نشان میدهد گسترش ابزارهای هوش مصنوعی، بهویژه پس از عرضه ChatGPT در سال ۲۰۲۲، روند خروج اجباری کارکنان باسابقه از بازار کار را سرعت بخشیده است. این موضوع برخلاف بسیاری از پیشبینیهای اولیه است که تصور میکردند هوش مصنوعی ابتدا مشاغل کمتخصص یا افراد کمتجربه را تحت تأثیر قرار خواهد داد.
این پژوهش نشان میدهد بسیاری از کارکنانی که سالها تجربه حرفهای در حوزههای تخصصی داشتهاند، اکنون با افزایش احتمال اخراج، بیکاری ناخواسته و دشوارتر شدن یافتن شغل جدید روبهرو هستند؛ موضوعی که میتواند ساختار بازار کار را در سالهای آینده دستخوش تغییرات اساسی کند.
پژوهش درباره تأثیر هوش مصنوعی بر کارکنان بالای ۵۵ سال
این تحقیق توسط جفری سانزنباکر، استاد اقتصاد دانشگاه بوستون انجام شده است. او با بررسی دادههای اشتغال دولت ایالات متحده و مقایسه آن با شاخص میزان مواجهه مشاغل مختلف با فناوریهای هوش مصنوعی، وضعیت کارکنان ۵۵ سال به بالا را پیش و پس از فراگیر شدن ChatGPT مورد تحلیل قرار داده است.
هدف این مطالعه بررسی این موضوع بوده که آیا توسعه ابزارهای هوش مصنوعی باعث تغییر الگوی اشتغال در میان کارکنان باسابقه شده است یا خیر. نتایج بهدستآمده نشان میدهد پاسخ این پرسش تا حد زیادی مثبت است.
چرا کارکنان باسابقه بیشتر در معرض خطر قرار گرفتهاند؟
تا پیش از ظهور گسترده ابزارهای هوش مصنوعی، تجربه کاری یکی از مهمترین مزیتهای رقابتی کارکنان محسوب میشد. متخصصان باسابقه در حوزههایی مانند برنامهنویسی، حسابداری، امور مالی، تحلیل داده و سایر مشاغل دفتری معمولاً به دلیل دانش تخصصی و تجربه چندین ساله، امنیت شغلی بیشتری نسبت به نیروهای جوان داشتند.
اما با ورود سیستمهای هوشمند، بسیاری از وظایفی که پیشتر تنها توسط نیروهای متخصص انجام میشد، اکنون با سرعت و هزینه کمتر توسط نرمافزارهای مبتنی بر هوش مصنوعی قابل انجام است. همین مسئله موجب شده برخی سازمانها ساختار نیروی انسانی خود را بازنگری کرده و بخشی از کارکنان باسابقه را تعدیل کنند.
افزایش خروج متخصصان از بازار کار
بر اساس دادههای این پژوهش، روند خروج کارکنان نزدیک به بازنشستگی در مشاغل مختلف تفاوت قابل توجهی داشته است.
در مشاغل یدی مانند نقاشی ساختمان، میزان خروج افراد بین سالهای ۲۰۱۴ تا ۲۰۲۵ تنها حدود ۲ درصد افزایش یافته است؛ اما در مشاغل تخصصی که بیشترین ارتباط را با فناوریهای هوش مصنوعی دارند، شرایط کاملاً متفاوت بوده است.
آمارها نشان میدهد:
- نرخ خروج برنامهنویسان بالای ۵۵ سال بیش از ۲۵ درصد افزایش یافته است.
- خروج حسابداران و حسابرسان باسابقه حدود ۲۲ درصد رشد داشته است.
- مشاغل اداری و تخصصی بیش از سایر حوزهها تحت تأثیر ابزارهای هوش مصنوعی قرار گرفتهاند.
این ارقام نشان میدهد تحول دیجیتال بیش از آنکه مشاغل فیزیکی را تهدید کند، در حال تغییر ساختار بسیاری از حرفههای دانشمحور است.
اخراج یا بازنشستگی زودهنگام؟
یکی از مهمترین نکات این پژوهش آن است که افزایش خروج کارکنان مسن از بازار کار الزاماً به معنای تمایل آنها به بازنشستگی زودهنگام نیست.
به گفته جفری سانزنباکر، بخش قابل توجهی از این افراد بهصورت داوطلبانه شغل خود را ترک نکردهاند، بلکه پس از گسترش استفاده از ChatGPT و سایر ابزارهای هوش مصنوعی، با اخراج یا بیکاری ناخواسته مواجه شدهاند.
این موضوع نشان میدهد هوش مصنوعی تنها شیوه انجام کارها را تغییر نداده، بلکه بر امنیت شغلی گروهی از نیروهای متخصص نیز اثرگذار بوده است.
چه مشاغلی بیشتر در معرض تأثیر هوش مصنوعی قرار دارند؟
بر اساس بررسیهای انجامشده، مشاغلی که بخش عمده فعالیت آنها بر پردازش اطلاعات، تحلیل داده، تولید محتوا یا انجام وظایف تکرارشونده است، بیشترین میزان مواجهه با فناوریهای هوش مصنوعی را دارند.
از جمله این مشاغل میتوان به موارد زیر اشاره کرد:
- برنامهنویسی و توسعه نرمافزار
- حسابداری و حسابرسی
- تحلیل داده و امور مالی
- تولید محتوا و ترجمه
- پشتیبانی مشتریان و خدمات اداری
- برخی فعالیتهای حقوقی و پژوهشی
البته کارشناسان تأکید میکنند که در بسیاری از این حوزهها، هوش مصنوعی هنوز جایگزین کامل نیروی انسانی نشده و بیشتر نقش یک ابزار کمکی را ایفا میکند.
آیا تجربه کاری دیگر مزیت محسوب نمیشود؟
اگرچه فناوریهای نوین بخشی از وظایف تخصصی را خودکار کردهاند، اما تجربه، مهارت حل مسئله، قدرت تصمیمگیری، مدیریت تیم، خلاقیت و توانایی برقراری ارتباط همچنان از مهمترین مزیتهای نیروهای باسابقه محسوب میشود.
کارشناسان بازار کار معتقدند کارکنانی که بتوانند مهارتهای خود را با فناوریهای جدید هماهنگ کنند، همچنان جایگاه ارزشمندی در سازمانها خواهند داشت. در مقابل، افرادی که از یادگیری ابزارهای نوین فاصله بگیرند، ممکن است با چالشهای بیشتری روبهرو شوند.
راهکارهای حفظ امنیت شغلی در عصر هوش مصنوعی
متخصصان توصیه میکنند کارکنان، بهویژه افراد باسابقه، برای افزایش امنیت شغلی خود بر توسعه مهارتهای جدید تمرکز کنند. برخی از مهمترین راهکارها عبارتاند از:
- یادگیری نحوه استفاده از ابزارهای هوش مصنوعی
- بهروزرسانی مستمر مهارتهای تخصصی
- تقویت مهارتهای مدیریتی و رهبری
- افزایش توانایی حل مسئله و تفکر تحلیلی
- توسعه مهارتهای ارتباطی و کار تیمی
ترکیب تجربه کاری با دانش فناوری میتواند یکی از مهمترین عوامل موفقیت در بازار کار آینده باشد.
جمعبندی
نتایج این پژوهش نشان میدهد برخلاف تصور رایج، گسترش هوش مصنوعی تنها کارکنان تازهکار را تحت تأثیر قرار نداده، بلکه امنیت شغلی نیروهای باسابقه و افراد نزدیک به بازنشستگی را نیز با چالشهای جدیدی مواجه کرده است. افزایش نرخ اخراج در مشاغل تخصصی، بهویژه پس از فراگیر شدن ChatGPT، نشان میدهد بازار کار در حال ورود به مرحلهای تازه از تحول دیجیتال است.
به گزارش ایران نت، کارشناسان معتقدند آینده اشتغال بیش از هر زمان دیگری به توانایی افراد در یادگیری مستمر، سازگاری با فناوریهای نوین و استفاده هوشمندانه از ابزارهای مبتنی بر هوش مصنوعی وابسته خواهد بود. در چنین شرایطی، تجربه کاری همچنان ارزشمند است، اما تنها در صورتی که با مهارتهای روز و آمادگی برای تغییر همراه باشد.
