نقش فناوریهای چینی در زیرساخت اینترنت ایران موضوعی است که اخیراً مورد توجه رسانهها و نهادهای حقوق بشری قرار گرفته است. بر اساس گزارش گاردین و تحقیقات سازمان حقوق بشری «آرتیکل ۱۹»، بخش قابل توجهی از سیستم نظارت دیجیتال ایران با فناوریهای وارداتی از چین پیادهسازی شده است. در این مقاله به بررسی جزئیات این همکاریها، شرکتهای چینی فعال و ابزارهای مورد استفاده میپردازیم. کلمه کلیدی اصلی مقاله «زیرساخت اینترنت ایران» و «Iran internet infrastructure» است.
چشمانداز همکاری ایران و چین در حوزه اینترنت
بر اساس گزارش گاردین، ایران و چین بر پایه ایدهای مشترک به نام «حاکمیت سایبری» (Cyber Sovereignty) در حال توسعه زیرساختهای اینترنتی و دیجیتال هستند. این دیدگاه بر این اصل استوار است که دولتها باید کنترل کامل بر فضای اینترنت داخلی خود داشته باشند. نویسنده گزارش، مایکل کستر، سال ۲۰۱۰ را نقطه عطفی در روند ایجاد «اقتدارگرایی دیجیتال» در چین و ایران معرفی کرده و معتقد است که از این سال، هر دو کشور به سمت ایجاد شبکه ملی اینترنت حرکت کردهاند.
شرکتهای چینی کلیدی در زیرساخت اینترنت ایران
گزارش «آرتیکل ۱۹» که گاردین به آن استناد کرده، چندین شرکت چینی را به عنوان تأمینکنندگان تجهیزات و فناوریهای نظارتی در ایران معرفی کرده است:
هواوی (Huawei) و زدتیای (ZTE)
این دو شرکت فناوریهای بازرسی عمیق بستهها (Deep Packet Inspection – DPI) را فراهم میکنند. این ابزارها امکان پایش دقیق ترافیک اینترنت کاربران را فراهم میکنند و در چین برای کنترل دسترسی به محتوای حساس استفاده میشوند. کاربردهای DPI فراتر از فیلترینگ بوده و میتواند شامل نظارت امنیتی و مدیریت شبکه باشد.
تیاندی (Tiandy)
این شرکت که خود را «شماره ۷ در حوزه نظارت تصویری» معرفی میکند، ابزارهای تشخیص چهره را ارائه کرده و طبق گزارشها با بخشهایی از نیروهای نظامی و دفاعی ایران همکاری دارد. فناوری تشخیص چهره در کنترل جمعیت و امنیت عمومی کاربرد دارد.
هایکویژن (Hikvision)
هایکویژن یکی از سازندگان دوربینهای نظارتی است که حضور آن در ایران مورد اشاره گزارش قرار گرفته است. این شرکت فعالیتهای خود را هشت سال پیش از بازار ایران متوقف کرده است و اعلام کرده که رعایت قوانین بینالمللی را در اولویت قرار میدهد.
لایه پنهان و تجهیزات ناشناخته
گزارش گاردین به دستهای از تجهیزات کوچکتر چینی نیز اشاره دارد که برای محققان تا حد زیادی ناشناخته و «هشداردهنده» توصیف شده است. یکی از این شرکتها Geedge Networks است که دستگاههای «میدلباکس» (Middleboxes) تولید میکند. این دستگاهها روی کابلهای شبکه نصب میشوند و قابلیت غربالگری فعالیتهای اینترنتی کاربران را دارند. پژوهشگران تأکید میکنند که عملکرد دقیق این تجهیزات پیچیده است و میتواند برای مسدود کردن اپلیکیشنها، پروتکلهای VPN یا دامنههای خاص به کار رود.
صادرات فناوریهای سانسور به دیگر کشورها
بر اساس گزارش گاردین، ایران تنها مشتری تجهیزات نظارتی چینی نیست. مستندات منتشر شده نشان میدهد که این شرکتها سیستمهای سانسور و نظارت پیچیده خود را به کشورهایی مانند قزاقستان، پاکستان، میانمار و اتیوپی نیز صادر کردهاند. این موضوع نشاندهنده گسترش مدلهای نظارتی و کنترل دیجیتال از چین به سایر نقاط جهان است.
واکنش شرکتهای چینی
در پایان گزارش، واکنش برخی شرکتها نسبت به این ادعاها آمده است:
- هایکویژن (Hikvision): این شرکت اعلام کرد که هشت سال پیش از بازار ایران خارج شده و محصولاتش در این کشور فروخته نمیشوند.
- زدتیای (ZTE): فعالیتهای این شرکت در ایران در سال ۲۰۱۶ متوقف شده است.
- گاردین اشاره کرده است که تلاش برای دریافت پاسخ از شرکتهای دیگر مانند هواوی و تیاندی بینتیجه مانده است.
نتیجهگیری
بر اساس گزارشهای منتشر شده توسط گاردین و آرتیکل ۱۹، فناوریهای چینی نقش مهمی در شکلدهی زیرساختهای نظارت دیجیتال ایران داشتهاند. این همکاریها شامل ابزارهای DPI، سیستمهای تشخیص چهره، دوربینهای نظارتی و تجهیزات میدلباکس است. هرچند برخی شرکتها فعالیتهای خود را متوقف کرده یا تکذیب کردهاند، اما این مسئله نشاندهنده تأثیر فناوریهای خارجی در معماری امنیت سایبری ایران و دیگر کشورهاست.
