به گزارش ایران نت، اختلال و محدودیت دسترسی به دامنه‌های بین‌المللی چند کسب‌وکار ایرانی، نگرانی تازه‌ای درباره امکان فعالیت شرکت‌های داخلی در زیرساخت جهانی اینترنت ایجاد کرده است. در روزهای اخیر، سرویس‌هایی مانند ویرگول، ورزش۳، تترلند، هوشا و هاست‌دی‌ال با مشکلاتی در زمینه دامنه‌های خود مواجه شده‌اند؛ دامنه‌هایی که وجه مشترک آن‌ها، ارتباط با شرکت آمریکایی GoDaddy به‌عنوان ثبت‌کننده یا مدیر ثبت دامنه بوده است. این اتفاق یک پرسش مهم را مطرح می‌کند: آیا قوانین تحریم آمریکا استفاده از دامنه‌های بین‌المللی را برای کسب‌وکارهای ایرانی ممنوع کرده‌اند یا شرکت‌های ارائه‌دهنده خدمات برای کاهش ریسک حقوقی، محدودیت‌هایی فراتر از الزامات قانونی اعمال می‌کنند؟
چند کسب‌وکار ایرانی و یک شرکت ثبت‌کننده مشترک
گزارش‌های منتشرشده از اختلال در دامنه چند سرویس ایرانی نشان می‌دهد مسئله به یک وب‌سایت یا یک کسب‌وکار محدود نیست. نام‌هایی مانند ویرگول، ورزش۳، تترلند، هوشا و هاست‌دی‌ال در میان سرویس‌هایی قرار دارند که در روزهای اخیر با مشکلاتی در دسترسی یا مدیریت دامنه‌های بین‌المللی خود روبه‌رو شده‌اند.
بررسی اطلاعات ثبت دامنه از طریق پروتکل RDAP نشان می‌دهد نام GoDaddy در اطلاعات ثبت این دامنه‌ها دیده می‌شود. RDAP پروتکلی برای دسترسی به داده‌های ثبت دامنه و اطلاعات مرتبط با آن است و می‌تواند جزئیاتی درباره ثبت‌کننده، وضعیت دامنه و برخی تغییرات ثبتی ارائه کند.
بررسی سوابق چند دامنه نیز تغییراتی را در فاصله زمانی کوتاهی در روز ۶ نوامبر ۲۰۲۶ نشان می‌دهد. هم‌زمانی این تغییرات و اشتراک در شرکت ثبت‌کننده، احتمال ارتباط این اتفاق‌ها با یک تصمیم یا فرایند مشترک در سطح GoDaddy را مطرح می‌کند؛ با این حال، این شواهد به‌تنهایی علت دقیق محدودیت‌ها یا عامل اعمال آن‌ها را مشخص نمی‌کنند.
تا زمان انتشار گزارش‌های مربوط به این اتفاق، GoDaddy توضیح رسمی و روشنی درباره علت مشکلات ارائه نکرده بود. برخی مدیران کسب‌وکارهای آسیب‌دیده نیز از محدود شدن دسترسی به پنل مدیریت دامنه و ارجاع پرونده‌های خود به واحد تطبیق مقررات یا Compliance خبر داده‌اند. چنین ارجاعی معمولاً به معنای بررسی موضوع از منظر قوانین و سیاست‌های داخلی شرکت است، اما به‌تنهایی اثبات نمی‌کند که مشتری یا دامنه موردنظر مشمول تحریم شده است.
آیا تحریم‌های آمریکا ثبت دامنه بین‌المللی را ممنوع می‌کنند؟
برای بررسی حقوقی این موضوع باید به مقررات تحریم ایران در آمریکا، موسوم به ITSR، توجه کرد. یکی از بخش‌های مرتبط با خدمات اینترنتی، بند 560.540 این مقررات است که در ارتباط با مجوز عمومی D-2 در سال ۲۰۲۴ به‌روزرسانی شد. این مقررات درباره ارائه برخی خدمات ارتباطی و اینترنتی به کاربران ایرانی توضیح می‌دهند، اما همه خدمات را در یک گروه قرار نمی‌دهند.
در این چارچوب، میان خدمات مختلف اینترنتی تفاوت وجود دارد. برای نمونه، میزبانی وب‌سایت‌های متعلق به شرکت‌های تجاری مستقر در ایران در محدوده مجوز عمومی مربوط قرار نمی‌گیرد. همچنین ثبت دامنه برای دولت ایران یا اشخاصی که دارایی‌هایشان تحت مقررات تحریمی مسدود شده است، از جمله مواردی نیست که بتوان آن را به‌سادگی مشمول مجوز عمومی دانست.
با این حال، یک نکته حقوقی مهم وجود دارد: خارج بودن یک خدمت از محدوده مجوز عمومی، الزاماً به معنای ممنوعیت مطلق آن نیست. به همین ترتیب، نمی‌توان مقررات تحریم را به این معنا تفسیر کرد که ثبت دامنه بین‌المللی برای تمام شهروندان و شرکت‌های خصوصی ایرانی به‌طور یکسان ممنوع شده است.
صرف ایرانی بودن مالک یک دامنه نیز به‌خودی‌خود به معنای قرار داشتن او در فهرست اشخاص تحریم‌شده نیست. وضعیت حقوقی هر پرونده می‌تواند به عوامل دیگری از جمله ساختار مالکیت کسب‌وکار، محل فعالیت، طرف‌های تجاری، نوع خدمت مورد استفاده و ارتباط احتمالی با اشخاص یا نهادهای تحریم‌شده وابسته باشد.
بنابراین، برای نتیجه‌گیری درباره وضعیت دامنه‌های آسیب‌دیده باید جزئیات هر پرونده و مبنای تصمیم شرکت ارائه‌دهنده خدمات بررسی شود. نمی‌توان تنها با مشاهده ایرانی بودن مالک یا مشترک بودن ثبت‌کننده، حکم کلی درباره ممنوعیت قانونی صادر کرد.
تبعیت بیش‌ازحد از تحریم‌ها؛ وقتی شرکت‌ها محتاط‌تر از قانون عمل می‌کنند
یکی از مفاهیمی که می‌تواند به درک بهتر محدودیت‌های اخیر کمک کند، Overcompliance یا تبعیت بیش‌ازحد از مقررات تحریمی است. این اصطلاح به شرایطی اشاره دارد که یک شرکت برای کاهش احتمال مواجهه با جریمه، هزینه‌های حقوقی یا مشکلات نظارتی، محدودیت‌هایی گسترده‌تر از آنچه قانون صراحتاً الزام کرده اعمال می‌کند.
شرکت‌های بین‌المللی ارائه‌دهنده خدمات اینترنتی ممکن است هنگام ارزیابی مشتریان، عوامل مختلفی را در نظر بگیرند؛ از جمله محل اقامت، اطلاعات پرداخت، ساختار مالکیت، ارتباط با اشخاص تحریم‌شده و کشور محل فعالیت. در برخی موارد، به‌جای بررسی موردی و پرهزینه هر مشتری، شرکت ممکن است سیاستی محافظه‌کارانه در قبال گروهی از کاربران یا مناطق جغرافیایی اتخاذ کند.
چنین رویکردی می‌تواند به محدود شدن خدمات برای افرادی منجر شود که لزوماً مشمول تحریم مستقیم نیستند. برای کسب‌وکارهای ایرانی، نتیجه ممکن است تعلیق دامنه، محدود شدن پنل مدیریتی یا دشوار شدن فرایند تمدید و انتقال دامنه باشد.
در مورد اتفاق اخیر نیز هنوز نمی‌توان با قطعیت گفت محدودیت‌ها نتیجه الزام مستقیم قانون آمریکا بوده‌اند یا از سیاست داخلی و احتیاط حقوقی GoDaddy ناشی شده‌اند. این تمایز اهمیت زیادی دارد؛ زیرا اگر تصمیم بر اساس سیاست داخلی شرکت اتخاذ شده باشد، ممکن است امکان درخواست بازبینی، ارائه مدارک تکمیلی یا پیگیری از مسیرهای رسمی وجود داشته باشد.
تجربه GitHub؛ آیا محدودیت‌های اینترنتی قابل تغییر هستند؟
محدودیت‌های اخیر یادآور اتفاقی است که در سال ۲۰۱۹ برای توسعه‌دهندگان ایرانی در پلتفرم GitHub رخ داد. این سرویس که یکی از زیرساخت‌های مهم توسعه نرم‌افزار در جهان به شمار می‌رود، در آن زمان دسترسی کاربران ایرانی به بخشی از امکانات خود، از جمله مخازن خصوصی و خدمات پولی، را محدود کرد. با وجود این محدودیت‌ها، مخازن عمومی همچنان در دسترس باقی ماندند.
GitHub در آن مقطع اعلام کرد که تصمیمش در ارتباط با ضرورت رعایت مقررات تحریم آمریکا اتخاذ شده است. با این حال، شرکت به محدودیت‌های اولیه بسنده نکرد و نزدیک به دو سال برای دریافت مجوز گسترده‌تر با دفتر کنترل دارایی‌های خارجی وزارت خزانه‌داری آمریکا، موسوم به OFAC، رایزنی کرد.
سرانجام در ۵ ژانویه ۲۰۲۱، GitHub اعلام کرد مجوز لازم را دریافت کرده است و می‌تواند خدمات رایگان و پولی خود، شامل مخازن عمومی و خصوصی، را به توسعه‌دهندگان مستقر در ایران ارائه دهد.
این تجربه نشان می‌دهد محدودیت‌های مرتبط با تحریم‌ها در همه شرایط دائمی و غیرقابل تغییر نیستند. شرکت‌ها ممکن است با پیگیری حقوقی و دریافت مجوزهای لازم بتوانند مسیر ارائه خدمات را دوباره باز کنند. البته باید توجه داشت که ماهیت خدمات GitHub با ثبت و مدیریت دامنه متفاوت است و نمی‌توان نتیجه تجربه این پلتفرم را مستقیماً به وضعیت GoDaddy تعمیم داد.
دامنه‌های جایگزین؛ راه‌حل کوتاه‌مدت یا تغییر زیرساخت؟
یکی از نخستین گزینه‌هایی که هنگام بروز مشکل برای دامنه‌های بین‌المللی مطرح می‌شود، استفاده از دامنه ملی ایران با پسوند .ir است. این گزینه می‌تواند وابستگی کسب‌وکار به ثبت‌کنندگان خارجی را کاهش دهد و در شرایطی که دسترسی به دامنه بین‌المللی مختل شده، مسیر جایگزینی برای ادامه فعالیت وب‌سایت فراهم کند.
با این حال، دامنه .ir برای همه کسب‌وکارها جایگزین کاملی نیست. شرکت‌هایی که مشتریان خارجی دارند، در بازارهای بین‌المللی فعالیت می‌کنند یا هویت تجاری آن‌ها بر پایه یک دامنه بین‌المللی شکل گرفته است، ممکن است نتوانند به‌سادگی تمام ارتباطات و زیرساخت‌های خود را به دامنه ملی منتقل کنند.
گزینه دیگر، انتقال دامنه به ثبت‌کننده‌ای خارج از آمریکا است. این روش در برخی شرایط می‌تواند ریسک وابستگی به یک شرکت خاص را کاهش دهد، اما تضمینی برای جلوگیری از تکرار محدودیت‌ها نیست. شرکت‌های غیرآمریکایی نیز ممکن است تحت تأثیر قوانین تحریمی، محدودیت‌های پرداخت بین‌المللی یا سیاست‌های داخلی خود قرار بگیرند.
استفاده از نمایندگی فروش یا Reseller نیز لزوماً راه‌حل قطعی محسوب نمی‌شود. در بسیاری از ساختارها، نماینده فروش واسطه ارائه خدمات است و کنترل اصلی ثبت دامنه همچنان در اختیار ثبت‌کننده اصلی یا رجیستری باقی می‌ماند. بنابراین، تغییر نماینده فروش الزاماً به معنای تغییر طرف اصلی مسئول مدیریت دامنه نیست.
اقدام‌های فنی برای کاهش ریسک از دست رفتن دامنه
کسب‌وکارهایی که به دامنه‌های بین‌المللی وابسته‌اند، بهتر است مدیریت دامنه را بخشی از برنامه تداوم فعالیت خود در نظر بگیرند. اختلال در دسترسی به دامنه می‌تواند حتی در شرایطی که سرورها، پایگاه داده و سایر زیرساخت‌های فنی سالم هستند، ارتباط کاربران با سرویس را قطع کند.
برخی اقدام‌های فنی و مدیریتی می‌توانند میزان آسیب‌پذیری را کاهش دهند:
- ثبت دامنه جایگزین: آماده نگه داشتن یک دامنه ملی یا دامنه دوم می‌تواند در زمان بروز اختلال، مسیر ارتباطی جایگزینی برای کاربران ایجاد کند.
- تفکیک سرویس‌های زیرساختی: ثبت دامنه، مدیریت DNS، میزبانی وب و سرویس ایمیل بهتر است تا حد امکان به‌عنوان اجزای مستقل زیرساخت بررسی شوند تا اختلال در یک بخش، تمام خدمات را از کار نیندازد.
- نگهداری نسخه پشتیبان: ذخیره اطلاعات وب‌سایت، تنظیمات DNS و داده‌های ضروری مدیریت دامنه، بازیابی سرویس را آسان‌تر می‌کند.
- بررسی دسترسی مدیریتی: اطلاعات ورود، روش‌های احراز هویت و دسترسی افراد مسئول باید به‌روز و در دسترس افراد مجاز باشد.
- آماده‌سازی برنامه بازیابی: کسب‌وکار باید از پیش مشخص کند در صورت تعلیق دامنه، چگونه کاربران را از آدرس جایگزین مطلع می‌کند و خدمات ضروری را ادامه می‌دهد.
- بررسی شرایط ارائه‌دهندگان خدمات: پیش از ثبت یا انتقال دامنه، سیاست‌های شرکت درباره تحریم‌ها، تعلیق خدمات و فرایند اعتراض باید مطالعه شود.
البته این اقدام‌ها نمی‌توانند مانع قطعی تعلیق یک دامنه شوند. اگر ثبت‌کننده یا رجیستری دسترسی به خود دامنه را محدود کند، داشتن نسخه پشتیبان از وب‌سایت به‌تنهایی برای حفظ آدرس اینترنتی کافی نخواهد بود. هدف اصلی این اقدامات، کاهش وابستگی و فراهم کردن مسیرهای جایگزین برای ادامه فعالیت است.
مسئله‌ای فراتر از چند وب‌سایت ایرانی
دامنه بین‌المللی برای بسیاری از کسب‌وکارها فقط یک نشانی اینترنتی نیست؛ بخشی از هویت دیجیتال، اعتبار تجاری و مسیر ارتباط با مشتریان به شمار می‌رود. این دامنه ممکن است در تبلیغات، قراردادها، مکاتبات ایمیلی، حساب‌های کاربری و ارتباط با شرکای تجاری مورد استفاده قرار گرفته باشد. به همین دلیل، محدود شدن ناگهانی آن می‌تواند پیامدهایی فراتر از از دسترس خارج شدن یک وب‌سایت داشته باشد.
برای کسب‌وکارهای آنلاین، اختلال در دامنه ممکن است به قطع ارتباط با مشتریان، دشوار شدن دسترسی به خدمات و ایجاد اختلال در ارتباطات تجاری منجر شود. حتی اگر اطلاعات و سرورهای شرکت بدون مشکل باقی بمانند، از دسترس خارج شدن نشانی اصلی می‌تواند مسیر دسترسی کاربران به آن‌ها را مختل کند.
اتفاق اخیر بار دیگر نشان می‌دهد فعالیت در اینترنت جهانی برای شرکت‌های ایرانی تنها با چالش‌های فنی همراه نیست. مقررات بین‌المللی، سیاست‌های شرکت‌های ارائه‌دهنده خدمات و محدودیت‌های پرداخت نیز می‌توانند بر امکان حضور پایدار آن‌ها در این فضا اثر بگذارند.
در حال حاضر، تا زمانی که GoDaddy درباره علت محدودیت‌های اخیر توضیح روشنی ارائه نکند، نمی‌توان با اطمینان گفت این اتفاق ناشی از ممنوعیت مستقیم قانونی یا سیاست احتیاطی شرکت بوده است. تجربه GitHub نیز نشان می‌دهد پیگیری حقوقی و تلاش برای شفاف‌سازی مقررات می‌تواند در برخی موارد به تغییر شرایط منجر شود؛ هرچند نتیجه آن برای هر نوع خدمت و هر شرکت متفاوت خواهد بود.
پرسش اصلی همچنان پابرجاست: آیا کسب‌وکارهای ایرانی می‌توانند برای حضور بلندمدت در اینترنت جهانی به زیرساخت‌هایی اتکا کنند که دسترسی به آن‌ها ممکن است بدون توضیح روشن محدود شود؟ پاسخ به این پرسش تنها به انتخاب یک ثبت‌کننده دامنه دیگر وابسته نیست و به شفافیت حقوقی، سیاست‌های ارائه‌دهندگان خدمات و امکان دسترسی پایدار به زیرساخت‌های بین‌المللی نیز ارتباط دارد. دسترسی به اینترنت جهانی برای توسعه‌دهندگان و کسب‌وکارها یک امکان تجملی نیست، بلکه از پیش‌نیازهای مشارکت در اقتصاد دیجیتال محسوب می‌شود. برای دنبال کردن اخبار بیشتر درباره اینترنت، فناوری و کسب‌وکارهای دیجیتال، به ایران نت مراجعه کنید.
“`
