به گزارش ایران نت، اختلال در دسترسی به دامنه‌های بین‌المللی چند وب‌سایت ایرانی، نگرانی‌ها درباره تأثیر تحریم‌ها بر زیرساخت اینترنت و فعالیت کسب‌وکارهای آنلاین کشور را افزایش داده است. در روزهای اخیر، دامنه‌هایی مانند آدرس دات‌کام ورزش سه و تترلند با مشکل دسترسی مواجه شده‌اند و گزارش‌هایی نیز درباره محدودیت دامنه ویرگول و پلتفرم هوش مصنوعی هوشا منتشر شده است. این اتفاق‌ها بار دیگر اهمیت انتخاب شرکت ثبت‌کننده دامنه، مدیریت ریسک تحریم و آماده نگه داشتن یک آدرس جایگزین را برای کسب‌وکارهای ایرانی برجسته کرده‌اند.
هنوز علت قطعی تمام این محدودیت‌ها به‌صورت رسمی اعلام نشده است. با این حال، محمدرضا رحمانی، مدیر وب‌سایت‌های «رُند» و «نام»، احتمال می‌دهد تحریم‌های مرتبط با ایران و گزارش برخی کاربران به شرکت‌های ثبت‌کننده دامنه در بروز مشکلات اخیر نقش داشته باشند. او تأکید می‌کند که تا زمان انجام گفت‌وگو، توضیح رسمی و روشنی درباره علت محدودیت‌ها ارائه نشده و نمی‌توان یک عامل مشخص را مسئول تمام موارد دانست.
اختلال دامنه‌های بین‌المللی؛ چه سایت‌هایی با مشکل مواجه شدند؟
یکی از نمونه‌های خبرساز، اختلال در دامنه varzesh3.com است که باعث شد کاربران هنگام مراجعه به این نشانی با خطا روبه‌رو شوند. تترلند نیز با مشکل مشابهی در دامنه بین‌المللی خود مواجه شد. این اتفاق‌ها باعث شد موضوع محدودیت خدمات ثبت دامنه برای وب‌سایت‌های ایرانی دوباره مورد توجه قرار گیرد.
در کنار این دو وب‌سایت، نام چند سرویس دیگر نیز در گزارش‌های مربوط به اختلال دامنه مطرح شده است. پلتفرم انتشار محتوای متنی ویرگول اعلام کرده دامنه با پسوند io آن مسدود شده و موضوع را از طریق پشتیبانی سرویس‌دهنده دامنه پیگیری می‌کند. پلتفرم هوش مصنوعی هوشا نیز با مشکل دسترسی به دامنه قبلی مواجه شده و نشانی جدیدی برای دسترسی کاربران معرفی کرده است.
بر اساس توضیحات رحمانی، وب‌سایت‌هایی مانند ورزش سه، تترلند، Hostdl و ویرگول تا زمان انجام گفت‌وگو از بروز مشکل برای دامنه‌های خود اطلاع داده بودند. البته وضعیت و نوع اختلال در همه این سرویس‌ها یکسان نیست و نباید تمام موارد را بدون بررسی مستقل، نتیجه یک تصمیم یا سازوکار واحد دانست.
تترلند و ورزش سه چگونه دسترسی کاربران را حفظ کردند؟
در واکنش به اختلال دامنه بین‌المللی، تترلند اعلام کرد کاربران می‌توانند از دامنه ایرانی این پلتفرم استفاده کنند. این مجموعه همچنین از فعال بودن نسخه وب‌اپلیکیشن خود خبر داد تا کاربران برای دسترسی به خدمات با مسیر جایگزین روبه‌رو باشند.
ورزش سه نیز به دامنه ایرانی خود منتقل شد تا کاربران بتوانند از طریق نشانی داخلی به محتوای وب‌سایت دسترسی پیدا کنند. چنین اقدامی نشان می‌دهد ثبت و آماده‌سازی دامنه جایگزین می‌تواند در زمان بروز اختلال، از قطع کامل ارتباط کاربران با یک سرویس جلوگیری کند.
در مورد ویرگول، اعلام شده است که دامنه io این پلتفرم با محدودیت مواجه شده و پیگیری از پشتیبانی ارائه‌دهنده خدمات دامنه ادامه دارد. این نمونه نشان می‌دهد مشکل ممکن است فقط به پسوند com محدود نباشد و دامنه‌های بین‌المللی دیگر نیز در شرایط خاص با محدودیت روبه‌رو شوند.
آیا گزارش کاربران می‌تواند باعث محدودیت دامنه شود؟
محمدرضا رحمانی یکی از احتمال‌های مطرح درباره اتفاق‌های اخیر را ارسال گزارش از سوی برخی کاربران به شرکت‌های ثبت‌کننده دامنه می‌داند. به گفته او، ممکن است افرادی با توجه به تحریم‌های آمریکا علیه ایران، وب‌سایت‌های ایرانی را به شرکت‌های ارائه‌دهنده خدمات دامنه گزارش کرده باشند و این گزارش‌ها در روند بررسی یا محدودسازی خدمات نقش داشته باشند.
رحمانی همچنین احتمال داده است که برخی گزارش‌ها از سوی افرادی با گرایش سیاسی مشخص ارسال شده باشند. با این حال، این موضوع در حد یک احتمال مطرح‌شده از سوی اوست و شواهد مستقلی برای تأیید نقش چنین افرادی در تمام محدودیت‌های اخیر ارائه نشده است.
از سوی دیگر، شرکت‌های ثبت‌کننده دامنه ممکن است بر اساس قوانین محل فعالیت، مقررات تحریمی، سیاست‌های داخلی یا گزارش‌های دریافتی، درباره ارائه خدمات به یک مشتری تصمیم‌گیری کنند. بنابراین، صرف مشاهده اختلال در یک دامنه برای نتیجه‌گیری درباره علت آن کافی نیست و بررسی اطلاعیه رسمی شرکت ثبت‌کننده و جزئیات فنی هر پرونده اهمیت دارد.
چرا محل ثبت دامنه اهمیت دارد؟
یکی از نکته‌های مهم در بررسی این اتفاق‌ها، شرکتی است که دامنه در آن ثبت شده است. دامنه‌های اینترنتی از طریق شرکت‌های ثبت‌کننده یا Registrar مدیریت می‌شوند و این شرکت‌ها تحت قوانین و مقررات حوزه قضایی محل فعالیت خود قرار دارند. به همین دلیل، محل استقرار شرکت ثبت‌کننده می‌تواند بر نحوه ارائه خدمات به مشتریان ایرانی تأثیر بگذارد.
رحمانی در گفت‌وگو درباره اختلال دامنه ورزش سه به شرکت گوددی (GoDaddy) اشاره کرده است. به گفته او، دامنه این وب‌سایت در گوددی ثبت شده و آمریکایی بودن این شرکت می‌تواند در نحوه مواجهه آن با مقررات تحریمی و ارائه خدمات به کاربران ایرانی مؤثر باشد.
در شرایط تحریم، شرکت‌های مستقر در آمریکا ممکن است با محدودیت‌های قانونی بیشتری برای ارائه برخی خدمات به اشخاص یا کسب‌وکارهای ایرانی مواجه باشند. با این حال، وضعیت هر سرویس به نوع خدمت، طرف‌های قرارداد، مقررات قابل اجرا و شرایط خاص پرونده بستگی دارد. بنابراین، نمی‌توان صرفاً بر اساس کشور محل استقرار یک شرکت، درباره سرنوشت تمام دامنه‌های ثبت‌شده نزد آن حکم قطعی صادر کرد.
تجربه‌های قبلی؛ از خبرگزاری فارس تا ابر آروان
اختلال در خدمات دامنه برای کسب‌وکارهای ایرانی اتفاق کاملاً تازه‌ای نیست. رحمانی برای توضیح سابقه این مسئله به نمونه‌هایی مانند محدودیت‌هایی که در گذشته برای وب‌سایت خبرگزاری فارس مطرح شده بود اشاره می‌کند. او همچنین تجربه ابر آروان را یادآوری می‌کند؛ شرکتی که مشکلات مرتبط با دامنه بین‌المللی آن، اهمیت وابستگی سرویس‌های اینترنتی به زیرساخت دامنه و DNS را نشان داد.
در سال‌های گذشته، برخی وب‌سایت‌های ایرانی برای کاهش ریسک ناشی از تحریم‌ها، دامنه‌های خود را به شرکت‌های ثبت‌کننده مستقر در کشورهای اروپایی منتقل کردند. رحمانی به استفاده از شرکت آلمانی جوکر (Joker) در برخی از این تجربه‌ها اشاره می‌کند و معتقد است شرکت‌های اروپایی در مقایسه با شرکت‌های آمریکایی ممکن است در بعضی شرایط با محدودیت‌های متفاوتی روبه‌رو باشند.
البته انتخاب یک شرکت اروپایی به معنای مصونیت کامل از تحریم یا تضمین همیشگی ارائه خدمات نیست. شرکت‌های مستقر در اروپا نیز تابع قوانین و مقررات مربوط به خود هستند و ممکن است سیاست‌های داخلی یا الزامات قانونی بر نحوه همکاری آن‌ها با مشتریان ایرانی تأثیر بگذارد. به همین دلیل، بررسی شرایط خدمات، مقررات و سابقه ارائه‌دهنده پیش از ثبت دامنه اهمیت دارد.
چرا اختلال دامنه می‌تواند کل یک سرویس را از دسترس خارج کند؟
دامنه فقط یک نام اینترنتی برای ورود کاربران به وب‌سایت نیست؛ بسیاری از سرویس‌های فنی به آن وابستگی دارند. تنظیمات DNS، هدایت ترافیک، ارتباط میان زیردامنه‌ها و برخی خدمات مرتبط با زیرساخت وب ممکن است به دامنه اصلی وابسته باشند. اگر مدیریت دامنه یا تنظیمات مرتبط با آن دچار اختلال شود، ممکن است دسترسی به بخش‌های مختلف یک سرویس نیز تحت تأثیر قرار گیرد.
تجربه‌ای که رحمانی از ابر آروان مطرح می‌کند، به همین مسئله مربوط است. به گفته او، مشکل دامنه بین‌المللی این شرکت به‌دلیل وابستگی زیرساخت DNS به آن، روی دسترسی وب‌سایت‌هایی که از این زیرساخت استفاده می‌کردند نیز اثر گذاشت. در چنین شرایطی، پیامد محدودیت یک دامنه می‌تواند فراتر از وب‌سایت مالک آن باشد و مجموعه‌ای از خدمات وابسته را نیز درگیر کند.
این موضوع برای شرکت‌هایی که خدمات زیرساختی به مشتریان متعدد ارائه می‌کنند اهمیت بیشتری دارد. اگر یک دامنه نقش مرکزی در مدیریت DNS یا ارائه سرویس‌های دیگر داشته باشد، اختلال در آن می‌تواند زنجیره‌ای از مشکلات فنی ایجاد کند. به همین دلیل، مدیریت دامنه باید بخشی از برنامه تداوم کسب‌وکار باشد، نه صرفاً یک اقدام اداری هنگام راه‌اندازی وب‌سایت.
چرا داشتن دامنه ir برای روز مبادا اهمیت دارد؟
یکی از توصیه‌های اصلی رحمانی به کسب‌وکارهای ایرانی، ثبت و آماده نگه داشتن یک دامنه با پسوند ir است. چنین دامنه‌ای می‌تواند در صورت بروز مشکل برای دامنه بین‌المللی، مسیر جایگزینی برای دسترسی کاربران فراهم کند و مانع از قطع کامل فعالیت وب‌سایت شود.
البته ثبت دامنه جایگزین به‌تنهایی کافی نیست. کسب‌وکارها باید از قبل تنظیمات فنی لازم را انجام دهند تا در صورت بروز اختلال بتوانند دامنه جدید را به زیرساخت فعال خود متصل کنند. بررسی تنظیمات DNS، گواهی امنیتی HTTPS، مسیرهای ورود کاربران، زیردامنه‌ها و سرویس‌های وابسته از جمله اقداماتی است که می‌تواند زمان بازیابی خدمات را کاهش دهد.
همچنین بهتر است دامنه جایگزین فقط ثبت نشود و وضعیت تمدید، مالکیت و دسترسی مدیریتی آن نیز به‌صورت منظم بررسی شود. اگر کسب‌وکار در زمان بحران متوجه شود دامنه جایگزین منقضی شده یا اطلاعات ورود به پنل مدیریت در دسترس نیست، مزیت داشتن آن تا حد زیادی از بین می‌رود.
کسب‌وکارهای کوچک هم در معرض خطر هستند
اگرچه نام‌های شناخته‌شده‌ای مانند ورزش سه و تترلند به‌دلیل تعداد زیاد کاربران، بیشتر در رسانه‌ها دیده می‌شوند، اما رحمانی تأکید می‌کند که مشکلات دامنه فقط به شرکت‌های بزرگ محدود نیست. کسب‌وکارهای کوچک نیز ممکن است با محدودیت‌های مشابه مواجه شوند؛ با این تفاوت که اختلال در وب‌سایت آن‌ها معمولاً بازتاب رسانه‌ای گسترده‌ای ندارد.
در یک وب‌سایت پرمخاطب، از دسترس خارج شدن دامنه می‌تواند در مدت کوتاهی با پیام‌ها و گزارش‌های متعدد کاربران همراه شود. اما در یک شرکت کوچک، ممکن است تنها مدیر وب‌سایت یا چند مشتری متوجه مشکل شوند. حتی این احتمال وجود دارد که صاحبان کسب‌وکار با تأخیر از علت اصلی اختلال مطلع شوند و فرصت کمتری برای واکنش داشته باشند.
از نگاه رحمانی، ممکن است موارد دیگری از محدودیت دامنه رخ داده باشند که هنوز رسانه‌ای نشده‌اند. به همین دلیل، بررسی وضعیت دامنه و آماده‌سازی مسیر جایگزین نباید فقط به شرکت‌های بزرگ و شناخته‌شده محدود شود. کسب‌وکارهایی که بخش مهمی از درآمد یا ارتباط با مشتریانشان به وب‌سایت وابسته است نیز باید این ریسک را جدی بگیرند.
کسب‌وکارهای ایرانی برای کاهش ریسک چه اقداماتی انجام دهند؟
اختلال‌های اخیر نشان می‌دهد مدیریت دامنه باید با نگاه بلندمدت و با در نظر گرفتن ریسک‌های حقوقی، فنی و تجاری انجام شود. ثبت دامنه در یک شرکت معتبر، بررسی شرایط خدمات و داشتن مسیر جایگزین می‌تواند بخشی از خطرهای احتمالی را کاهش دهد. با این حال، هیچ اقدام منفردی تضمین نمی‌کند که یک وب‌سایت در تمام شرایط بدون اختلال باقی بماند.
- بررسی شرکت ثبت‌کننده: کسب‌وکارها باید بدانند دامنه آن‌ها نزد کدام شرکت ثبت شده و ارائه‌دهنده خدمات تابع چه قوانین و مقرراتی است.
- مطالعه شرایط خدمات: سیاست‌های شرکت درباره مشتریان ایرانی، محدودیت‌های احتمالی و فرایند رسیدگی به شکایت یا تعلیق دامنه باید بررسی شود.
- ثبت دامنه جایگزین: داشتن دامنه‌ای مانند ir می‌تواند در زمان اختلال دامنه بین‌المللی، مسیر دسترسی دیگری برای کاربران فراهم کند.
- آماده‌سازی DNS: تنظیمات لازم برای اتصال دامنه جایگزین باید از قبل بررسی و مستند شود تا هنگام بحران نیاز به انجام تمام مراحل از ابتدا نباشد.
- پایش مداوم دامنه: بررسی دوره‌ای وضعیت دامنه، DNS و گواهی امنیتی می‌تواند به شناسایی زودهنگام اختلال کمک کند.
- نگهداری اطلاعات مدیریتی: دسترسی به پنل ثبت‌کننده، اطلاعات مالکیت و راه‌های ارتباط با پشتیبانی باید در اختیار افراد مسئول و مورداعتماد باشد.
- برنامه تداوم خدمات: کسب‌وکارها باید مشخص کنند در صورت از دسترس خارج شدن دامنه اصلی، چگونه کاربران را به نشانی جایگزین هدایت خواهند کرد.
آینده دامنه‌های ایرانی در شرایط تحریم
اختلال در دامنه‌های ورزش سه، تترلند و چند سرویس دیگر بار دیگر نشان داده است که فعالیت آنلاین کسب‌وکارهای ایرانی ممکن است تحت تأثیر عواملی فراتر از زیرساخت داخلی قرار بگیرد. شرکت ثبت‌کننده دامنه، مقررات کشور محل فعالیت آن، سیاست‌های ارائه خدمات و وابستگی‌های فنی، همگی می‌توانند در دسترس بودن یک وب‌سایت نقش داشته باشند.
در حال حاضر، علت قطعی تمام محدودیت‌های گزارش‌شده مشخص نیست و احتمال نقش گزارش کاربران نیز در حد گمانه‌زنی مطرح‌شده از سوی مدیر سایت «نام» باقی مانده است. با این حال، تجربه‌های اخیر یک نکته روشن دارد: وابستگی کامل به یک دامنه و یک مسیر دسترسی می‌تواند ریسک عملیاتی کسب‌وکار را افزایش دهد.
برای شرکت‌های بزرگ و کوچک، ثبت دامنه جایگزین، بررسی شرکت ارائه‌دهنده خدمات و آماده‌سازی زیرساخت فنی می‌تواند بخشی از برنامه مدیریت بحران باشد. چنین آمادگی‌ای لزوماً مانع بروز محدودیت نمی‌شود، اما می‌تواند احتمال قطع طولانی‌مدت دسترسی کاربران را کاهش دهد و امکان ادامه فعالیت را در شرایط دشوار فراهم کند.
برای دنبال کردن اخبار بیشتر درباره اینترنت، کسب‌وکارهای دیجیتال و فناوری اطلاعات، به ایران نت مراجعه کنید.
“`
